diverse stromingen
Het stoïcisme is een filosofische stroming die rond 300 v.Chr. werd gesticht door Zeno van Citium in Athene. De stoïcijnen zagen het universum als een geordend geheel, doordrongen door de logos: de goddelijke rede die de natuur bestuurt en alle gebeurtenissen volgens een vaste, rationele orde laat verlopen. Deze visie deelt het stoïcisme met andere hellenistische filosofieën, maar onderscheidt zich door de nadruk op deugd als enige ware goed.
De Eeuwige Werkelijkheid en de Orde van de Kosmos. Het middenplatonisme is de vorm van het platonisme die zich ontwikkelde tussen ongeveer de eerste eeuw vóór Christus en de derde eeuw na Christus. De middenplatonisten wilden trouw blijven aan het denken van Plato, maar brachten zijn ideeën in overeenstemming met nieuwe filosofische vragen en met religieuze opvattingen uit hun tijd, zoals die van het jodendom (bv. Filo van Alexandrië) en mysterieculten (bv. de cultus van Isis en Osiris).
Volgens het neoplatonisme staat boven alles het Ene (To Hen). Het Ene is volkomen eenvoudig, ondeelbaar en volmaakt. Plotinus schrijft in Enneade VI, 9:
"Het Ene is niet een wezen, want dan zou het een zijn onder anderen. Het is niet een eenheid in de zin van een getal, want dan zou het samengesteld zijn. Het is de absolute eenheid, voorbij alle veelheid, voorbij alle zijn."
De Strijd tussen Licht en Duisternis. Het manicheïsme is een religieus-filosofische stroming die in de derde eeuw na Christus werd gesticht door de Perzische profeet Mani (ca. 216–276 n.Chr.). Volgens Mani bevatten de grote religieuze tradities — zoals het christendom, het zoroastrisme en het boeddhisme — elk een deel van de waarheid, maar in zijn eigen leer kwamen deze inzichten voor het eerst volledig samen. Het manicheïsme verenigt elementen uit deze tradities tot één allesomvattend wereldbeeld, met als kern een radicaal dualisme tussen licht en duisternis.
De hoogste God: Bythos en de Pleroma
Voorbeeld: Apocryphon van Johannes (2e eeuw n.Chr.)
In dit centrale gnostische geschrift wordt de hoogste God beschreven als de "Onzichtbare Geest" (Bythos), die in eeuwige stilte en rust verkeert. Uit Hem gaan aeonen voort, goddelijke wezens die samen de pleroma (volheid) vormen.